ترجمه: سمانه مرادیانی

باتای در پیش گفتار ادبیات و شر (La Littérature et le Mal, 1957) می گوید « ادبیات بی گناه نیست، او گناه کار است و باید بر این خصلت خود صحه گذارد.» در این اثر کلمه، گوشت، و شیطان با تیزنگری ژرفی در آثار چند نویسنده ی بزرگ بررسی و وانموده شده اند: بودلر، بلیک، کافکا، پروست، ژنه، دوساد و … .

ژرژ باتای، مقاله نویس، نظریه پرداز فلسفه و رمان نویس فرانسوی را گاه «متافیزیسین شر» می نامند. او در موضوعاتی نظیر اروتـیـسـیسم، مرگ، زوال، و قدرت و ظرفیتِ ابتذال تأمل می کرد. او ادبیات سنّتی را برنمی تافت و بر این نکته پای می فشرد که هدف نهایی فعالیت روشنفکرانه، هنری، یا مذهبی باید به نیستی کشاندن فرد عقل مدار در عملِ تخطی گر و استعلایی یک جماعت باشد. رولان بارت، ژولیا کریستوا، و فیلیپ سولرز شورمندانه درباره ی این اثر باتای نوشته اند. رولان بارت داستان چشم باتای را نیز به خاطر درآمیختن انحرافات جسمانی (سوماتیک) و متنی بسیار می ستود.

« تنها ادبیات می تواند فرایند شکستن قانون را، بی توجه به ضرورت ایجاد نظم، آشکار کند – فرایندی که بدون آن برای قانون پایانی متصور نیست.» (ادبیات و شر)

* * *

 دریافت نسخه آکروبات

س: نخست می خواهم درباره ی عنوان کتاب از شما بپرسم. از کدام شر حرف می زنید؟

ب: به باور من دو گونه ی متضاد از شر وجود دارد. اولی به ضرورت درست انجام شدن فعالیت انسان و به بارآوردنِ نتایجِ مطلوب مربوط است و دیگری عبارت است از تخطی کردنِ عامدانه از برخی تابوهای بنیادی. مثلِ تابوی قتل یا تابوهای علیه بعضی امکان های جنسی.

س: یعنی در انجام دادن و عمل کردن به شر؟

ب: بله.

س: آیا عنوان کتاب گویای آن است که ادبیات و شر جدایی ناپذیر اند؟

ب: بله، من بر این باور ام. ممکن است این امر در نگاه اول چندان آشکار نباشد، اما به نظر من اگر ادبیات از شر دوری و کناره جویی کند، بی درنگ ملال آور می شود. ممکن است این باور عجیب به نظر برسد. با این وجود، معتقد ام خیلی زود آشکار می شود که ادبیات مجبور است به تشویش بپردازد. و این که تشویش به خاطرِ چیزی ایجاد می شود که به راه خطا می رود، چیزی که بی شک به چیزی بسیار شرارت بار تبدیل خواهد شد و وقتی خواننده را بر آن می دارید که آن را ببیند یا دستِ کم او را با امکان داستانی با پایانی شرارت بار، به لحاظ کاراکترهایی که او را دل مشغول خود می کنند، مواجه می کنید، (در اینجا منظورم آن چیزی است که رمان ها به آن می پردازند)، وقتی خواننده در چنین موقعیت ناخوشایندی قرار می گیرد نتیجه ای که حاصل می شود ایجاد تنشی است که ادبیات را از حالت ملالت بار آن درمی آورد.

س: پس نویسنده ها، یعنی هر نویسنده ی خوبی، با نوشتن در حال ارتکاب گناه است؟

ب: بیشتر نویسنده ها از این امر آگاه نیستند. اما من فکر می کنم امکان مجرمیتِ ژرفی در ادبیات وجود دارد. نوشتن نقطه­ مقابل کار کردن است. این سخن ممکن است منطقی به نظر نرسد. با این حال، همه ی کتاب های مطرح، تلاش هایی هستند که در مسیری خلافِ کار واقعی انجام شده اند.

س: می توانید یک یا دو نویسنده را نام ببرید که گناهِ نوشتن را احساس کرده اند، کسانی که فکر کرده اند چون نویسنده هستند مجرم اند؟

ب: دو نویسنده از این نظر نمونه هستند که درباره ی آنها در کتاب ام نوشته ام: بودلر و کافکا. هر دوی آنها می دانستند که جانب شر را گرفته اند و در نتیجه گناهکار اند. در مورد بودلر این امر از عنوانی که برای اصلی ترین نوشته هایش انتخاب می­کند آشکار است، یعنی «گل­های شر». در مورد کافکا این امر آشکارتر هم هست. او فکر می کرد هنگامی که می نویسد دارد خلاف آمال خانواده اش عمل می کند و از این رو خود را در موقعیتی گناه کارانه قرار می دهد. در حقیقت خانواده ی او به او فهمانده بودند که گذراندنِ عمر به نوشتن عملی شرارت بار است، که عمل درست در زندگی اختصاص دادن خود به فعالیت های اقتصادی است، و اگر کار دیگری انجام دهی، داری کاری شر می کنی.

س: اما اگر نویسنده بودن گناه کار بودن به خاطر عملی باشد، پس برای کافکا و بودلر نویسنده­ بودن همچنین مستلزم این است که فرد خیلی مسئولیت پذیر نباشد. [باتای سخن او را قطع می کند: این عقیده ی خانواده های آنها بود.] این احساس گناه برای آنها چیزی کودکانه است. و شما فکر می کنید بودلر و کافکا هنگام نوشتن به خاطر کودکانگی شان احساس گناه می کردند؟

ب: فکر می کنم این مسئله خیلی روشن است، به این ترتیب، آنها احساس می کردند در موقعیتی مشابه موقعیت یک کودک در برابر والدین اش قرار دارند. کودکی که شیطان و بازیگوش بوده و همواره احساس گناه می کند، چراکه گاه به پدر و مادر عزیزش هم فکر می کند که همیشه به او می گویند چه کاری نباید بکند، یا این که می گویند که انجام کاری، به قدرتمندترین معنای کلمه، شریرانه بوده است.

س: اما اگر ادبیات کودکانه باشد، اگر نویسنده ها به خاطر کودکانگی شان احساس گناه می کنند، این به این معنا نیز تواند بود که ادبیات کودکانه است؟

ب: من فکر می­کنم چیزی ذاتاً بچگانه در ادبیات وجود دارد. این امر ممکن است با ستایشی که از ادبیات می­شود و من نیز در آن سهیم هستم ناسازگار به نظر برسد. اما من باور دارم این حقیقتی ژرف و بنیادین است که اگر به ادبیات از نقطه نگاه یک کودک نزدیک نشوید، هیچ­گاه نخواهید فهمید که معنای حقیقیِ آن چیست. این به این معنا نیست که به ادبیات از منظری پست تر نگاه شود.

س: شما کتابی درباره ی اروتـیـسیسم نوشته اید. آیا فکر می­کنید اروتـیـسیسم نیز در ادبیات بچگانه است؟

ب: مطمئن نیستم که از این لحاظ ادبیات چیزی متفاوت و جدای از اروتـیـسیسم باشد، اما فکر می کنم باید خصلت بچگانه ی اروتـیـسیسم را در کل مورد توجه قرار دهیم. احساس کردنِ اروتـیـسیسم، افسون شدن همچون کودکی است که می خواهد در یک بازیِ ممنوعه شرکت کند. و یک انسانِ افسون شده با اروتـیـسیسم، شبیهِ کودکی است در مقابلِ پدر و مادرِ خویش. او از آنچه ممکن است برایش اتفاق بیافتد می ترسد، اما هیچ­گاه از انجام آن کار باز نمی ایستد مگر آنکه دلیلی برای ترسیدنِ خود پیدا کند. برای او کافی نیست تنها کاری را انجام دهد که بزرگسالان نرمال خود را دلمشغول آن کرده و به آن رضا داده اند. او باید مرعوب شود. باید خود را در همان موقعیتی ببیند که وقتی کودک بود می دید، و دائماً در معرض ترس از سرزنش شدن و حتی تنبیه شدن به شکلی غیر قابل تحمل باشد.

س: ممکن است این سؤال به ذهن خطور کند که آیا شما این کودکانگی را تخطئه می کنید یا نه، اما من می­خواهم به عنوان کتاب شما بازگردم؛ یعنی ادبیات و شر. به نظر من شما نه ادبیات را تخطئه می کنید و نه شر را. ممکن است درباره ی ایده های این کتاب بیشتر برایمان بگویید؟

ب: این کتاب بی شک یک اعلام خطر است. می گوید خطری در میان است، اما ممکن است زمانی که خطر را بفهمید دلایل خوبی برای محکوم کردن آن داشته باشید. و من فکر می کنم این برای ما بسیار مهم است که با خطری مواجه شویم که خود ادبیات است. من فکر می کنم این یک خطر خیلی بزرگ و واقعی است، اما اگر با این خطر مواجه نشوید انسان نخواهید بود. و نیز فکر می کنم در ادبیات است که می­توانیم چشم­انداز انسانی را در کلیت آن ببینیم. چرا که ادبیات نمی­گذارد… به ما اجازه نمی دهد بدون دیدن طبیعت بشری در تخطی گرانه ترین جنبه ی آن زندگی کنیم. کافی است به تراژدی ها توجه کنید، مثلاً به شکسپیر. در همین ژانر مثال های بسیار دیگری هم وجود دارد. و در نهایت، این ادبیات است که برای ما امکان آن را فراهم می کند که بدترین ها را بشناسیم و نیز به ما می آموزد چطور با آنها مواجه شویم، چطور بر آنها غلبه کنیم. خلاصه آنکه، انسانی که در بازی شرکت می کند در همان بازی است که نیروی غلبه بر آن چیزی را پیدا می­کند که بازی را از وحشت می آکند.

برای مشاهده نقاشی ها بر روی هر یک از تصاویر زیر کلیک کنید

.

مرتبط

ـــــــــــــــــــــــــــــ

مجموعه طراحی های مقداد لر پور

دریافت نسخه آکروبات

در زندگی خوره هایی هست که معلوم نیست چه دردی آنها را به جان آدم انداخته است. امروز در ایستگاه مترو نشسته بودم تا وقتی قطار آمد جلوی آن پرت شوم و بمیرم. اما وقتی در خیالم آدم هایی که پس از مرگم گریه می کردند را شمردم ، منصرف شدم. با احتساب اعضای خانواده پانزده نفری بیشتر نمی شدند. و من از پانزده بدم می آید، پانزده یعنی متوسط. تکلیف آدم را هیچوقت این عدد روشن نمی کند و همه چیز را در حد وسط خود گم می کند. برای همین وقتی قطار آمد سوارش شدم.

در من خوره ای هست پیر. خوره ها همیشه بیشتر از ما می دانند و معلوم نیست این همه تجربه را در کدام زیست به دست آورده اند. یک بار به من گفت: لذت مرده است. و این در حالی بود که من لنگ ها در هوا سرخوش از سـکـسـی که به اوج لذت خود رسیده بود. لذت مرده؟ پاهایم را از هوا به زمین رساندم و از زمین به پیشانی. از آن پس بود که هر وقت پیشانی ام با زانوهایم تماس پیدا می کرد، خوره های درونم فعال می شدند و من مثل جنینی که به تولد نزدیک می شود، تحلیل می رفتم، حتی اگر در آن لحظه تعداد غمگینان به حالم هفده نفر هم می شدند جلوی هیچ اندیشه ای را نمی توانستند بگیرند.

من از هر چیزی که درصدی خنده در من ایجاد کند خوشم می آید. همیشه دلم می خواست یک دلقک باشم. دلقکی که خوره ای به جان داشته باشد بهتر میتواند دیگران را بخنداند. این رازی است که فقط من می دانم، نمی دانم شاید بقیه هم بدانند، مهم این است که من هم این راز را می دانم. ” در زندگی رازهایی هست که همه می دانند اما تنها عده ای آنها را کشف می کنند.” این جمله قصاری است از من که روی دیوار اتاقم نوشته ام. نه، باید صادق بود. این جمله از ” خوره” بود و من هیچ وقت آن را روی دیوار اتاقم نمی نویسم. من از جملات قصار بدم می  آید، در آنها نوعی خودخواهی وجود دارد که آدم بالا می آورد، مخصوصا وقتی اسم صاحب جمله را هم زیر آن بنویسند. دیگر هیچ وقت تو نمی توانی آن جمله را خودت بگویی، چون صاحب دارد و هر لحظه ممکن است که یک نفر که کلکسیون جملات قصار جمع می کند، مچت را بگیرد و تو تا ابد لال شوی.

نمی دانم برای شما هم پیش آمده یا نه، اما من وقتی در اتومبیل در حال حرکت به آرزوهایم فکر می کنم آنها را دست یافتنی تر می یابم نسبت به زمانی که درگوشه ی اتاقم به آنها فکر می کنم. سرعت. انگار سرعت باعث می شود که تو به سمت آرزوهایت پرتاب شوی و نزدیک و نزدیک تر. سرعت هیچ وقت برای من نشانی از مدرنیته نبوده بلکه پلی به سمت آرزوهای بدوی ام بوده. آرزوهای خوش خیالانه ی فردی که از سرعت و پیشرفت تنها به همین اتوموبیل در حال حرکت خشنود است. – بفرمایید این هم خیابان پانزدهم، پونصد تومن میشه. و آرزوهایم به دلیل این هدف لعنتی یعنی مقصد به بن بست خود می رسد. پیاده شدن. از خر شیطان. شیطان آرزوها. و چقدر شیطان خوب سواری می دهد. و چقدر زود دست از اغوا می  کشد.

از مقصد بدم می آید به خصوص وقتی آنجا خانه ی خودمان باشد. هفت سال پیش این متن را نوشتم:

” در بازگشت به خانه است که فکر می کنم جلو رفتن یعنی بیرون ماندن. اما نمی دانم این جلو رفتن وقتی که بیرون هستم کدام سمت هست. در خانه همه چیز در زمان متوقف می شود و بیهوده تلاش می کنم اوقاتم به بطالت نگذرد. نمی دانم چه چیزی در سرم است که فکر می کنم تمام اتفاق ها در خارج از خانه روی می دهند و من هر دقیقه ای که در خانه تلف می کنم یک اتفاق را از دست داده ام. شاید هم این تصوری است از شهر و آن بیرون هم هیچ خبری نباشد. به بیهودگی فکرهایم می اندیشم و اینکه چه فرقی دارد ماه را از شیشه ی اتوبوس دیدن یا از پنجره ی اتاق وقتی که او در هر دو حال یکسان می ماند و چه فرقی است میان شنیدن صدای آدم ها از نزدیک یا پشت تلفن وقتی که آنها یک چیز می گویند و چه فرقی است میان قدم زدن در جاده ها یا راهرو خانه ها وقتی که مسیر در تکرار خود ادامه میابد. و بعد به بیهودگی این بیهوده فکر کردنم فکر می کنم که اگر هدف دیدن ماه است چه دردی است به دنبال تفاوت گشتن؟ ولی آخر تکلیف این جلو رفتن چه می شود؟ آیا بعدها به این سطور خواهم خندید مثل تمام سطرهایی که چون مهلتشان گذشت، بی اعتبار و مضحک می شوند و یا این حسی است که مرا دنبال می کند؟ “

و این حسی بوده که تا امروز مرا دنبال کرده. من از تعقیب شدن بدم می آید، آدم نمی تواند کارهایش را خالصانه انجام دهد، همیشه باید مراعات تعقیب گر را هم بکند، مثلا یا اخمو ظاهر شود یا عطری خوشبو بزند. من همیشه سیلی تماشاچی دارم که مرا همه جا همراهی می کنند. آنها عاشق من هستند و از اینکه قهرمان آنان به حساب می آیم احساس رضایت می کنم و بدون هیچ محافظی در میانشان قدم می زنم. این مهم است که قهرمان تماشاگرها بی محافظ ظاهر شود چون بر محبوبیتش افزوده می شود. من به تنهایی انقلابی کردم که تنها تماشاگرها می دانند چه انقلابی بود. همیشه وقتی از این خیال ها بیرون می آیم با تماشاگرهای واقعی مشغول مجادله و چانه زدن هستم و گمان می کنم در میان آنها نه تنها محبوبیت بلکه اصلا وجود ندارم.

اتوموبیل. اتوموبیل های خاک گرفته در پارکینگ های کارمندان موفق. من دلم برای اتوموبیل های پارک شده می سوزد. وقتی این اتوموبیل های واقعی همچون ماشین های اسباب بازی دکور می شوند یعنی آخر زمان. یعنی هیچ حرکتی ممکن نیست. یعنی توقف. زمان ایستاده و این کارمندان لعنتی وقت ندارند تا آنها را به حرکت در آورند، اما همچنان کار می کنند و ماشین ها بی هیچ استفاده ای کلکسیون می شوند و من و آرزوهای دست نیافتنی در گوشه ی اتاق میخ می شویم.

و سفر مفهوم پوچی است از این سر دنیا تا آن سر دنیا تا بفهمیم که آفتاب هیچگاه نتابیده است.

من خیلی کم حرف می زنم چون هیچ وقت حرفی جز زندگی ام نداشته ام. وقتی دیگران حرف می زنند نگران می شوم چون تمام حرف های خوب آنان قرار است در آینده اتفاق بیفتد و من از آینده چیزی نمی فهمم. آینده موقعیتی است که تمام ” شدن ها ” را به تعویق انداخته. آینده یعنی تاخیر. یعنی هیچ وقت. آینده مرا یاد آدم های با دیسیپلین می اندازد. آنها که روی دیوار اتاقشان برنامه ی زندگی خود را با پونز می چسبانند و اگر از فرط کنجکاوی نگاهی به آن بیندازید، افسردگی را تجربه می کنید. یک گوز در هفته. و اگر در هفته دو گوز بدهند تمام آینده شان با گوزی به هوا می رود.

گاهی فکر می کنم بهترین پوزیشنی که مناسب حال فرد خوره دار است، حالت میخ است. تنها میخ ها می دانند که میخ چیست و چه دردی از فرد خوره دار دوا می کند. میخ مقدس است. یک میخ می تواند پیامبری باشد از جانب خودش. یک میخ می تواند هیچ چیز نباشد اما در جای خوبی فرو رود. حتی یک میخ کج می تواند خاطره ای را در قابی روی دیوار حفظ کند. اگر در جهان چیزی باشد که من با آن همزاد پنداری کنم همین میخ است. میخ مقدس.

اگر فردی بخواهد خود را از پنجره ی آپارتمان به بیرون پرتاب کند و شما مثل میخ در جای خود بمانید، او به جای پایین پریدن به آغوش شما می پرد و از اینکه زندگی اش را نجات دادید تشکر می کند، اما فرد خوره دار در حالت میخ خود را هم نجات داده است چون در غیر از این حالت امکان اینکه دست در دست فرد خودکشی کننده سقوط می کرد بسیار بالا بود. افراد افسرده هیچ وقت خود کشی نمی کنند آنها همیشه در یک حادثه ی خنده دار با مرگ آشنا می شوند، مثلا یک روز پنجره را به جای در ورودی اشتباه می گیرند و می میرند. اگر افسرده ای خود را هم دار زد مطمئن باشید قبل از خودکشی این میخ متصل به طناب بوده که او را کشته.

[ داخلی- اتاق نشیمن- غروب]

(زن روی صندلی نشسته است. از داخل کیف خود یک بسته سیگار در می آورد، یکی از آنها را بین لب هایش می گذارد و به دنبال فندک خود می گردد. از گشتن خسته می شود اما سیگار همچنان بین لب هایش باقی می ماند. مرد به او نزدیک می شود از داخل جیبش کبریتی در می آورد و سیگار زن را روشن می کند.) مرد: می بینی ، اگه کبریت نداشته باشی حتی یه سیگارم نمی تونی روشن کنی. (زن گریه می کند.)

زن گریه می کند. من هم گریه کردم. به خاطر یک چوب کبریت. من نمیخواهم به دلیل گریه ی زن فکر کنم. من فقط برای آن چوب کبریت نداشته گریه کردم. نه مرگ قهرمانی، نه فقری، نه جنگی، نه شهیدی، نه عشقی شکست خورده. من شیفته ی آن لحظه ای هستم که اشیا در رخدادی مهم جلوه کنند و نه هیچ کس دیگر.

 آه ای اشیا، ای احاطه کننده های من، ای همنشینان همیشگی زندگی ام، مرا در خود گم کنید، مرا راهم دهید، مرا ببلعید، مرا بکنید، جز شما هیچکس را ندارم، تنهایم نگذارید. ( من مثل یک چوب کبریت روی زمین می افتم.) پایان.

دیشب خواب دیدم که چوب خشک شده ام. دیشب چوب خشک خواب دیده است که من شده است.

من گاهی با خودم حرف می زنم، مادرم همیشه به خاطر این موضوع نگران است. حتی گاهی که کسی خانه نیست و من دارم با خودم حرف می زنم تصویر مادرم مثل یک دیگ می آید جلوی چشمم. نمی دانم چرا مادرم هیچ وقت با تصویر آچار در ذهنم نمی آید. بگذریم. من نمی دانم چه اشکالی دارد آدم با خودش حرف بزند، مگر آدم با خودش حرفی ندارد؟ من آلان نزدیک هفت صفحه با خودم حرف زدم اما آنها را مکتوب کردم تا به دکتر نشان دهم؛ دکتر گفته تمام عادت هایی را که دارم بنویسم، اما من هیچ وقت این نوشته ها را به دکتر نشان نمی دهم. من از دکترها بدم می آید. آنها جاسوسانی هستند که رویاهای ما را با واقعیت مبادله می کنند. آن هم چه واقعیتی، واقعیت منظمی که ذهن افراد را مثل ساعت کوکی به کار می اندازد تا راس ساعت معین در مکان معین زنگ بزنند. هر روز با صدای یکی از این ذهن های زنگی، خوره ی تنم از خواب بیدار می شود و من را هم بی خواب می کند.

من یک بار از یک بالش شفا گرفتم. به این ترتیب که حالم بد بود، سرم را روی بالش گذاشتم، خوابم برد و وقتی از خواب بیدار شدم، خوب خوب شده بودم. برای همین باور دارم که هیچ دکتری بالش نمی شود. حالا می خواهم تمام این حرف ها را لای بالش بگذارم و بخوابم.

امروز قرار است که جلوی مترو پرت شوم و بمیرم. خوره ی درونم با من خداحافظی کرد و رفت. بی هیچ دلیلی. و من مثل میخ رفتنش را تماشا کردم. واقعا فکر نمی کردم بی خوره به این حال و روز بیفتم. هیچ مشکلی ندارم جز کمبود خوره. قطار نزدیک ایستگاه می شود، از جایم بلند می شوم، می خواهم دور خیز کنم که جلویش بپرم اما سیل جمعیت اجازه نمی دهد و به فردی که جلویم ایستاده اصابت می کنم.( – هی واسه چی هل می دی، سر که نیاوردی،همه عجله دارن. ) در قطار باز می شود؛ جمعیت مثل سیل قطار را پر می کند. در بسته می شود. من برای همه دست تکان می دهم، همه به من می خندند. قطار حرکت می کند. درست در مقابل من در آن سوی سکو، خوره ایستاده است. صدایش می کنم محل نمی دهد. مثل همیشه متفکر و مصمم است، لحظه ای درنگ می کند، دورخیز می کند، قطار وارد مترو می شود، خود را جلوی آن می اندازد. من مثل میخ نگاه می کنم. ناراحت نمی شوم، از جسد له شده اش چندشم می شود و بالا می آورم.

وقتی از زیر زمین به روی زمین می آیید، همیشه چیزی از زیر را با خود به رو می آورید. من هر وقت سوار مترو می شوم، یاد تهوع می افتم،اما نمی دانم چرا!

(- کات. خیلی بد بود، صحنه ی آخر و یه بار دیگه میگیریم. باید جمله هاتو خیلی خونسرد ادا کنی، اوکی؟ همه چی آماده س؟ دوربین، نور، صدا، حرکت… )

دریافت نسخه آکروبات

در انجیل لوقا روایت شده است که دو دزد همراه مسیح به صلیب کشیده شدند(”آنگاه دو دزد یکی بر دست راست و دیگری بر دست چپ با مسیح مصلوب شدند”). یکی از آنان بر مسیح اهانت کرد و آن دیگری از اینکار دوری جست. از اینرو مسیح به او گفت: تو امروز با من در بهشت خواهی بود. در روایت آمده است که یکی از دزدان موفق به فرار شد…

به عقیده‌ی من، یک گناهکارِ واقعی همیشه حین ارتکاب به جرم به دو چیز فکر می‌کند: به لذت عمل مجرمانه‌ و شانس دوباره‌اش برای تکرار آن… یکی از دزدان همراه مسیح رستگار می‌شود و آن دیگری فرار می‌کند. مسیح مشابه آن دزدی است که به پایان خود می‌اندیشد. انگار عملِ دوباره هیچ لذتی برای آنها ندارد، آنها رستگاری را به لذت زندگی ترجیح می‌دهند. اما دزدِ دیگر در آخرین لحظات زندگیش با اهانت کردن به مسیح در تلاش اغواگری دشمنان اوست تا مگر بخشوده شده و جان سالم به در برد. مسیح و دزد همچون یک پدر و پسر واقعی می‌خواهند جاودانه شده و تثبیت شوند؛ ولی آن دیگری فرار می‌کند تا برای ابد پنهان بماند. مسیح تمام گناهان و رنج بشری را با خود به گور می‌برد و دزد برای همیشه عاری از احساس گناه، شادمانه و مجرمانه خواهد زیست. از نظر من این همان دوگانه‌ی زایش و تباهی است. دزد واقعی در قالب زنی پنهان مانده و می‌گریزد. زنی که اساساً وجود ندارد. او مادر تمام زایش‌هاست.

حال به این دو مورد دقت کنید: آنتیگونه دوبار جسد برادرش را دفن می‌کند و در پیشگاه کرئون اعتراف می‌کند که حاضر است هزار بار دیگر این عمل را انجام دهد. انگار لذت از عمل را پایانی در کار نیست. مده‌آ سر فرزند بزرگ خود را از تن جدا می‌کند، او این لذت را با فرزند کوچکترش دوباره تجربه می‌کند. مده‌آ بعد از فرار از آن سرزمین در جای دیگری سر فرزند ناتنی خود را می‌برد. او در حال فرار و قتل دوباره است. مده‌آ هیچگاه رستگار نخواهد شد.

ما در همخوابگی‌مان به دو چیز فکر می‌کنیم: به لذت از همخوابگی‌ و شانس دوباره برای همخوابگی. برای همین همیشه بین اضطراب و آرامش در نوسانیم، بین ارگـاسـم و اغواگری. اگر ارگـاسـم رستگار شدن است، اغواگری فرار از تمامی است و شانس دوباره برای همخوابگی.

“زن وجود ندارد!”. این جمله‌ی لکان راه تحلیل مقوله‌ی “پایان خوش” در فیلمها را بر ما هموار می‌سازد. “پایان خوش” مقوله‌ای‌ متضاد با “ناتمامی” مورد اشاره‌ی ماست. زنی که با او زندگی می‌کنیم هرگز یک زن نیست، بلکه تهدید بروز ناهماهنگی دائمی است. در هر لحظه ممکن است زن دیگری ظاهر شود و تجسم آن چیزی باشد که در زندگی مشترک جایش خالی می‌ماند. اما چنین زنی اساساً وجود ندارد. پس قهرمان چنین فیلمهایی بعد از جستجوها و عشق ورزی‌های متعدد به زن اول خود بازخواهند گشت. و چیزی که پایان خوش یا بازگشت به زن اولی را ممکن می‌سازد دقیقا این مسئله است که “زن وجود ندارد”. چنانکه ژیژک در تحلیل فیلمهای هیچکاک می‌نویسد: “موضوع سرگیجه‌ی هیچکاک همین رابطه‌ی محال بین چهره‌ی خیال پرورده‌ی زن دیگر و زن در واقعیت تجربی است که خود را ارتقاء یافته به این جایگاه والا می‌یابد”. پایان خوشْ یک امر مضحک و خنده‌آور است که تنها افرادی به آن دچار می‌شوند که خیال دستیابی به “ابژه‌ی والا” را در سر می‌پرورانند. آنها به زودی رستگار خواهند شد.

بگذارید برای تشریح مسئله مثالهای بیشتری در اینجا بیاورم. من ابزوردیسم را اینگونه درمی‌یابم: مسئله‌ی ابزوردیسم، ناتمامی است. ناتمامی بدنبال معناباختگی می‌آید. این معناباختگی برخلاف تصور بسیاری از آن به مثابه‌ی پایان زندگی، مرا به حیات باوری دوباره می‌رساند؛ به این باور که هیچ معنایی وجود ندارد، هیچ پایانی در کار نیست. این موضوع ما را به شانس دوباره برای زیستن وامی‌دارد. چرا که می‌دانیم تلاش برای رسیدن به هر ابژه‌ی والا(معنا)یی ما را با شکست مواجه خواهد ساخت. شکستی که به تمام شدن(پایان خوش) منتهی می‌‌شود، در اینصورت ما با بلاهت تمام سر جای اول خود باز خواهیم گشت. اما مسئله‌ی بکت برای من ناتمامی است. امر والا(گودو)، امر فراموش شده است. وقتی ولادیمیر گودو را برای استراگون توصیف می‌کند، او با بی‌اهمیتی تمام می‌خوابد. انگار تنها نقش گودو برای بکت ایجاد یک شانس دوباره برای زیستن است. مثالها فراونند: دو کلفتِ ژان ژنه هیچ‌گاه موفق به کشتن ارباب خود نخواهند شد، زندگی آنها برپایه‌ی نقشه‌ی قتل مداوم کشیدن بنا شده است، نقشه‌هایی که هیچگاه عملی نمی‌شوند و آنها برای همیشه شانس خودشان را امتحان خواهند کرد. کلفت‌ها مدام در حال بازی صحنه‌ی قتل اربابشان هستند و در همین لابه‌لاست که ارباب(امر والا) را با خودشان اشتباه می‌گیرند. اوژن یونسکو در میان این ابزردیست‌ها به نویسنده‌ی “کلمات معناباخته” معروف است. کلمات در کارهای او از قبل معنای خود را باخته‌اند. سخنران معروف در اثر او (نمایشنامه‌ی «صندلی‌ها») لال از آب درمی‌آید. چنانکه امر والا برای یونسکو در حقیقت عاری از مشخصه‌ی ممتاز است. یا به تعبیر ژاک آلن میلر انگار یک مستطیل بزرگی است که از مرکز آن یک مستطیل کوچکتر(a) برداشته شده است. و به این شکل ابژه‌ی a دقیقا به علت حذف شدن از پهنه‌ی واقعیت است که به آن چارچوب می‌بخشد. اگر از سطح این مستطیل آن مستطیل کوچک را بیرون بکشیم، به چیزی دست می‌یابیم که می‌توانیم آنرا یک چارچوب یا قاب بنامیم… بنابراین ابژه‌ی a چنین پاره‌ای بریده از سطح است و همین تفریق آن از واقعیت است که بدان چارچوب می‌بخشد. با این تفاسیر، سخنران یونسکو دقیقا همان سطح نمادینه‌ی چارچوب یا قاب است که داخل آن تهی است. یا بهتر است بگوئیم سخنرانی که هیچ حرفی برای گفتن ندارد و دقیقا به همین دلیل ناتمام باقی خواهد ماند. او مدام شانس خود را برای سخنرانی مجدد امتحان می‌کند. برخلاف مسیح که محتوای سخنرانی خود را با مصلوب شدنش تمام و کمال به اجرا می‌گذارد و تمام می‌شود.

هیچ چیزْ پایان همه چیز نیست. به پایان رسیدن همان راکدماندن و درجا زدن است. چیزی که تمامیت خود را بتواند عینیت بخشد مرگ خود را رقم زده است. این ناتمامی است که همواره در تاریخ با پیشرفت گره خورده است، یا به عبارتی با وسوسه‌ی مداوم برای امتحان شانس دوباره. مجرمانه زیستن برای من یعنی تهی کردن هر امر والا از محتوای آن.

انقلاب مصداق واضح این مسئله است. انقلاب پایان همه چیز نیست، انقلابِ واقعی تنها یک وسوسه‌ است برای دوباره زیستن. چنانکه با انقلاب فرانسه کانت در حقیقت نه تنها عامل پیشرفت را مشخص می‌کند بلکه در تاریخ به حادثه‌ای می‌پردازد که به عنوان معلولی برای علت پیشرفت به کار می‌رود. چنین انقلابی تنها یک نشانه از پیشرفت است نه تمامیت آن. چنان که فوکو سه ویژگی را برای این نشانه بر می‌شمرد: ۱- یادآورنده(همیشه چنین بود). ۲- نماینده(هم‌اکنون چیزی در حال پیشرفت است). ۳- پیش‌گویانه است(همیشه چنین خواهد بود). کسانی که دائم در حال پیشرفتند، همچون آن دزد، مجرمانه زیسته، همیشه در حال فرارند و مدام به “نباید”ها فکر می‌کنند. سیاست واقعی نه در تلاش رسیدن به یک کلیت مشخص(امر ناممکن)، بلکه وسوسه‌ی پاسخ‌گویی مداوم بر این سئوال است که “چگونه نباید حکومت شود”؟ باید سخنرانان را به حال خود رها کنیم، آنها آرزوی خود را به گور خواهند برد. کار ما آموختنِ فن تن زدن اختیاری از بندگی است.

ـــــــــــــــــ

لینک به صفحه ی نویسنده

ترجمه: سمانه مرادیانی

دریافت نسخه آکروبات

مجموعه­ای از اوراد، چراکه هیچ چیز دیگری کارگر نیست

زمین الجزایر در این گنداب امریکا زندگی صورتی­رنگی ست

کُـ.س

این داستان در سال ۱۹۷۹، درست قبل از انقلاب الجزایر

آغاز می­شود، شهر سرد و تاریک است…

۱

دشمنِ بُـکـُن

من دارم تو را می­کـنـم و تو داری می­آیی تو معمولاً سخت و با درد می­آیی سخت نفس می­کشی وقت­هایی هست که تمام زورِ خودت را می­زنی که بیایی بعد کـیـرت پژمرده می­شود و باز زور می­زنی که بیایی. من می­بینمت من می­شنومت احساس نمی­کنم که دارم کاری می­کنم که کمکی به تو کرده باشم ضربانِ تلمبه­زنی خیلی یکنواخت است من ناهماهنگ با تلمبه­زنی یکنواخت تو می­آیم آمدنِ من در مقایسه با عمارتِ اندام تو بی­اهمیت و ناچیز است. به نفس نفس می­افتی. سه بغل آن طرف­تری. اوه من دارم دوباره می­آیم. آمدن من همیشه خیلی غیرمنتظره است. می­خواهم تو هم بیایی. می­خواهمت. می­خواهمت. وقتی می­آیی من هیچوقت نمی­آیم تو دیگر نمی­توانی تحریک­اش کنی همیشه غیرمنتظره است.

«کادِر» را ترک می­کنم چون من در نیویورک زندگی می­کنم و کادر در تورنتو. در نیویورک احساس می­کنم پوست آش و لاشی هستم که خیابان را گز می­کند. احساس می­کنم قسمتی از وجودم دیگر نیست. این، حالم را به هم می­زند. خودِ انزجار است.

مجبورم مردی را که عاشق­اش هستم ترک کنم چون پولی ندارم و او هم پولی ندارد. می­خواهم پدرِ حکومت را دربیاورم تا هر حکومتی را که به من می­گوید چه کار باید بکنم و منی را که می­خواهم فقط و فقط من باشم کنترل می­کند نابود سازم، پدرِ جامعه­ای را دربیاورم که حکومت را علم می­کند، از پولی که جلوی احساس و کله­خری­ام را می­گیرد بیزارم.

جدایی از کادر وادارم می­کند این جدایی را با هیچ پر کنم، وامی­داردم به هرکسی چنگ بزنم، وامی­داردم از همه متنفر شوم برای من هرچیز منحصربفردی برابر با هرچیز منحصر بفرد دیگر است: باید به تو برسم. باید به تو برسم.

«متنفرم» همان «دوستت دارم» است.

اینجا در نیویورک، هر صبح بیدار می­شوم، نمی­خواهم بیدار باشم. باید خودم را متقاعد کنم که بیدار شوم. مجبورم اراده­ام را به زور به کار بگیرم تا غذا در دهن­ام بگذارد چون دلم چیزی نمی­خواهد دلیلی نمی­بیند که بخواهد. احساس ناخوشنودی نمی­کنم. فکر نمی­کنم زندگی­ام اشمئزازآور است چون هیچ پولی برای غذا ندارم مجبورم از دوستان­ام غذا گدایی کنم. فقر به تـخـم­ام هم نیست. فقط می­خواهم.

کادر و من زیاد برای هم می­نویسیم. من برای کادر می­نویسم یک تروریست هستم که البته دروغ است. کادر برای­ام می­نویسد که در ایستگاه مترویی منتظر ایستاده وقتی مترو می­آید نمی­داند خودش را زیر آن بیاندازد یا سوار شود وقتی به خانه می­رسد چاقویی در دست خودش فرو می­کند سرش را به دیوار می­کوبد. من می­نویسم دیگر همدیگر را نمی­بینیم چون در شهرهای متفاوتی زندگی می­کنیم و امیدی نداریم که روزی پولی دست و پا کنیم. کادر برای­ام می­نویسد که اگر به این زودی­ها نبیندم دیوانه می­شود.

انقلاب الجزایر در ۸ می ۱۹۴۵ در «سِتیف» شروع شد، شهری با جمعیتی اغلب مسلمان، که در هشتاد مایلی غرب کنستانتین واقع است. ساکنان شهر داشتند آماده می­شدند تا تسلیم ناسیونال-سوسیالیسم در برابر نیروهای اروپای غربی که در شب قبل اتفاق افتاده ­بود را جشن بگیرند. الجزایری­ها همواره با انفعال و تظاهر به بی­تفاوتی از اشغالگران فرانسوی­شان خشمگین بودند. جنبش ناسیونالیستیِ جدیداً تشکل یافته در قالب حزب توده­ی الجزایر (P.P.A.) اولین امکان فوران خشم الجزایریان را فراهم کرد. درست قبل از جشن ضدِ ناسیونال-سوسیالیسم، فرانسویان، مسالی هاج، رهبر حزب توده­ی الجزایر را دستگیر کردند. جمعیت مسلمان ستیف می­خواستند جشن ضدنازی، با قدرت تمام، فرانسویان را وادار به بازگرداندن الجزایر به الجزایریان کند.

اما درواقع برای این کار هیچ برنامه و نقشه­ی عاقلانه­ای نداشتند. همه­ی مردم گرسنه اند، می­خواهند. مردم گرسنه نه با برنامه­های عاقلانه، که به حکم غریزه عمل می­کنند. در اثنای جشن ضدِنازی یک پلیس فرانسوی پسر الجزایریِ خوشگلی را دید، راست کرد، اما نتوانست به پسر بگوید که او چه کار باید بکند. الجزایری­ها پرچم ملیِ سبز و سفیدشان را بالا می­بردند و روی پرچم­ها نوشته بودند «زنده باد مسالی» «مسالی را آزاد کنید» «به پاس رهایی مردم، زنده باد الجزایر آزاد و مستقل!» پلیس به جای آنکه توی کـ.ون پسر خوشگل الجزایری بگذارد تیری در شکم او شلیک کرد. مردمان متناسب با سطوح انرژیِ موقعیت­هاشان عمل می­کنند. خشم در خیابان ها فوران می­کرد.

هفته­ی بعد اروپایی­ها ۴۵/۰۰۰ مسلمان را به قتل رساندند.

پشت تلفن به کادر می­گویم به نیویورک بیا. به من زنگ می­زند می­گوید دارد برنامه­ریزی می­کند تا بیاید هیچ پولی ندارد باید برای هر مسیر، سواریِ رایگانی پیدا کند و کمی پول مفت هم دست و پا کند. هردو به جان آمده ایم و کارد به استخوان­مان رسیده.

کادر می­گوید به نیویورک خواهد آمد پول قرض خواهد کرد. به او می­گویم اگر هم نتواند پولی دست و پا کند آنقدرها پیر نشده که نتواند مرا به دست بیاورد. دارم فراموش می­کنم کادر کیست. فراموشی­ام به وحشت­ام می­اندازد چون بی­­طاقت ام که آدم دیگری را وارد زندگی­ام کنم.

تصمیم سفت و سختی می­گیرم که با کادر بمانم، طوری که انگار این تصمیم، تصمیم خودم نیست. از او می­پرسم پس کی به نیویورک می­آیی؟ کادر می­گوید تا سه روز دیگر اینجا خواهد بود چون توانسته پول قرض کند. من عاشق او هستم. نمی­خواهم اینجا بیاید پا به خلوت­ام بگذارد. بدن­ام، با درماندگی، کـ.یـری در درون خود می­خواهد.

قبل و بعد از ستیف، مستعمره­نشینان فرانسوی با تمام قوا الجزایر را کنترل می­کردند و روز به روز الجزایری­های بیشتری را به خاک و خون می­کشیدند. تا سال ۱۹۵۴ یک اروپایی متوسط در الجزایر دارای املاکی ده برابر املاک یک الجزایری متوسط بود و ۲۵ برابر او درآمد داشت. فرانسوی­ها الجزایری­ها را حسابی با پنیسلین و انواع دیگر آنتیبیوتیک­ها اشباع کرده بودند و به این ترتیب الجزایری­ها می­توانستند کودکان بیشتری داشته باشند و زاد و ولد بیشتری کنند. هیچ­یک از این بچه­ها چیزی برای خوردن نداشتند و نمی­توانستند کاری برای پول درآوردن پیدا کنند. آنها از داشتن همه­چیزی محروم شده بودند. وزیرمختارهای فرهنگ فرانسوی-عربی به اعراب گفته بودند که دیگر نباید به زبان خودشان، یعنی عربی، حرف بزنند و بنویسند. آنها به زنان عرب گفتند که مردان عرب از آنها برده­هایی ساخته بودند.

سالانه بیش از نیم میلیون الجزایریِ مسلمان به فرانسه گریختند، به شهرهای کثیفی که در آنها در خدمتِ رئیس­های فرانسوی و تقریباً برای هیچ کار می­کردند هرچند همین هیچ برای آنها خیلی بود چون در الجزایر کارگر ساده­ی مسلمان اگر خوش شانس می­بود روزانه بیست و دو سنت درمی­آورد درحالیکه یک نهم جمعیت بیکار بودند و هیچ پولی درنمی­آوردند.

من، عُمر، در اتاقی تنها زندگی می­کنم. تقریباً هیچوقت اتاق­ام را ترک نمی­کنم. گاهی در تنهایی عقل­ام را از دست می­دهم. بیشتر این زمان را خیلی دل­نگران پول هستم چون در سه ماه گذشته هفته­ای نهایتاً ده دلار درآورده­ام در دو ماه اخیر اجاره می­دهم از همه­ی آدم­های دیگر بیزارم؛ من نمی­توانم بـگـایم من حـ.شـری ام؛ هیچ­کس را نمی­بینم می­ترسم من در خطر ام بُکُش بُکُش؛ من نمی­توانم مادربزرگ­ام را بُکشم که خیلی مایه­دار است بسیاری از مردم بسیاری از مردم را در جنگ­ها می­کشند از خودم متنفرم که کسی را نمی­کشم؛ چون پا از اتاق­ام بیرون نمی­گذارم.

وقتی کـ.یـری هرشب سه شب پی در پی داخل­ام می­شود، بی­اعتنا به اینکه این کـ.یـر، کـ.یـرِ کیست، از خودم می­پرسم آیا باید «خود» ام را به این آدم وابسته کنم یا یک موجود حصار کشیده به دور خود باقی بمانم. می­گویم: دارم عاشق­ات می­شوم نمی­خواهم دوباره ببینمت. مرد فکر می­کند من دیوانه ام پس دیگر دل­­اش نمی­خواهد کاری با من بکند.

اهمیت سـ.کـس

چراکه کله­ی عاقل را از هم می­پاشد.

پلیس فرانسه الکترودهای ججن (نوعی ماگنتوی پیام­های نظامی) را به گوش و انگشت­های شورشیان الجزایر می­بست. پرتوی درخشانی از کنار گوش­های شورشی ساطع می­شد او حس می­کرد قلب­اش با شتاب تمام در سینه می­تپد. پلیس­ها جریان الکتریسیته را به راه می­انداختند. علاوه بر حمله­های سخت و سریع، الجزایری درد بیشتری هم حس می­کرد، دردی که ماهیچه­ها را دچار تشنج می­کرد و حمله­های بلندمدت­تری به دنبال داشت. پلیس الکترودها را در دهان او کار می­گذاشت. جریان برق آرواره­های او را به الکترودها می­چسباند. تصویر اشباح درخشنده و گُرگرفته­ی هندسی پشت پلک­های به هم چسبیده­ی او می­سوخت. درحالیکه الجزایری التماس می­کرد به او آب بدهند آنها سرش را در سطلی از یک مایعِ یخ­زده فرو می­کردند و آنقدر در همان حال نگاه می­داشتند که الجزایری مجبور می­شد در آن مایع نفس بکشد. آنها این کار را بارها و بارها تکرار می­کردند. این کار را بارها و بارها تکرار میکردند. مشتی به بزرگی تخم گاوِ نر بر کله­اش می­کوبید. از همه طرف­اش فریادهای دیگر زندانی­ها به هوا برمی­خاست. دیگر نمی­فهمید دارد درد می­کشد، دیگر درد دروغ بود، دیگر زیستن، آتش همیشه شعله­ورِ شکنجه و انزجار نبود. لحظه­ای پیش از آنکه الجزایری دیوانه شود و دهشت زندگی را همچون امری عادی بپذیرد، بزرگ­ترین هراس و مایه­ی عذاب­اش آگاهی از این بود که دارد دیوانه می­شود، که دارد عقل­اش را از دست می­دهد، که مجبور است بی­خیالِ عقل خشمناک­اش شود و این نابرابری دهشت­ناک را به جان و دل بپذیرد، راه و رسم زندگی فرانسوی­ای را که علیه آن می­جنگد.

مشکل ما استعمارشده­ها

همه­ی مردمانی که ما از آنها می­ترسیم، آنها که رویاهای زمردین و غبطه برانگیز ما را بر باد می­دهند، آنها که قوس ظریف لبخندهای ما را مخدوش می­کنند، آنها که هیچ سؤالی از ما ندارند، اما ما سؤال­های عجیبی از آنها می­پرسیم:

آنها کیستند؟

هیجان و اشتیاق و دیوانگی ما به چه کار می­آید درحالی­که اکنون واقعیت روزمره رشته­ای ست از دروغ­ها، از بزدلی­ها، از خفت و حقارت ذهن بشر؟

حتی تصورِ میزان اختلال مشاعر و بی­خویشتنیِ مردمی که این دنیا را به من دادند برای­ام هراس­آور است. حالا ما مجبوریم به زندگی­مان ادامه دهیم، بی­اعتنا به این بی­خویشتنی، شخصیت­زدایی شده یا …

در حال حاضر هیچ تفاوتی میان یک عمل قانونی و یک عمل جنایی نیست. هرج و مرج، نابرابری به خاطر ارضای میل عده­ای و کشت و کشتار همه­روزه­ی انسان­ها چنان عادی شده که از اصول قانونیِ طبقه­ی متوسط محسوب می­شود.

ساختار اجتماعی هستی ما را نادیده می­گیرد، ما را که وجود داریم تبدیل به هیچ می­کند. اگر امید ببندیم که می­توان از عشق حرف زد یا به دنبال آن بود این امید دری گشوده به آینده نیست، بلکه گیرافتادن و ماندن در باتلاق نگرشی خیالی ست که در تضاد قاطعی با واقعیت قرار دارد.

ما با وجود زمین گند و گُهی که بر آن زندگی می­کنیم، با وجود جنایت­های ناچیزمان، می­خواهیم غذایی بخوریم که در آن تخم سوسکی نباشد، می­خواهیم به آدم­ها عشق بورزیم. من فکر می­کنم جامعه­ای که اعضایش را به انزوایی طاقت­فرسا می­کشاند جامعه­ای ناپذیرفتنی ست، جامعه­ای که باید برانداخته شود.

چطور منی که از ارث محروم شده­ام می­توانم دست به کاری بزنم؟

مجبورم کادِر را بیاورم اینجا حتی اگر اینجا نباشد. در خیابان­ها با کادر حرف می­زنم. مکالمات تلفنی­ای را که با کادر دارم یادداشت می­کنم. من کادر را برای همه چیز مصرف می­کنم. نمی­توانم آنچه را که فکر می­کنم بنویسم باید فکرهای کادر را هم بنویسم فکرهای او همیشه می­پرند وسط و دچار وقفه­ام می­کنند. من باید بکنم من باید بکنم من باید بکنم من.

فکر می­کنم برای یک بچه، زندگی خانوادگی امریکایی خیلی بد است [چون پدر و مادرها، غیر از بچه­شان کسی را ندارند تا گُـهـی را که پدر و مادرهاشان، رئیس­هاشان، رسانه­ها و غیره به خوردشان می­دهند، روی آنها عُق بزنند]، طوری که تنها کاری که این روزها از یک بچه ساخته است، وقتی که اولین شانس­اش را برای کنترل بخش کوچکی از زندگی­اش پیدا می­کند، این است که دنبال پدر و مادر خوب دیگری بگردد تا شاید به این ترتیب بتواند بزرگ شود. هر فرد جوانی با استیصال تلاش می­کند که پدر یا مادری پیدا کند. از آنجا که حالا هیچ بزرگ­سالی وجود ندارد، پس هیچ روابطِ دیگری هم در کار نیست.

حالا کادِر در نیویورک است. هیچ حسی به او ندارم.

بعد از آن که فرانسوی­ها ۴۵/۰۰۰ مسلمان را کُشتند، رهبران شورشی را هم دستگیر و زندانی کردند. اما خشم مردم الجزایر فرو نخوابید. پسرهای جوان الجزایری که داشتند بزرگ می­شدند چیزهایی از تکنیک­های انقلابیِ مارکسیستی می­دانستند. آنها ارزشی برای گرایش­های لیبرال­مآبانه یا بحث­ها و تبادل نظرهای انقلابی قائل نبودند. آنها به گروه­ها هم علاقه­ای نداشتند. از داشتن لذت می­بردند. دوست داشتند بجنگند. عاشق سرپیچی و خشونت بودند.

۲

کُـ.س

همه­­ی زنان الجزایری چادر می­پوشند. این پوششِ بزرگِ مربعی شکل که کل صورت و بدن را می­پوشاند زن را تبدیل به موجودی ناشناس می­کند. چنین چیزی یک زن نیست. چراکه یک زن یک کُـ.س است. یک کـ.س می­تواند ببیند. نمی­تواند دیده شود. یک کـ.س خودش را آشکار نمی­کند خودش را عرضه نمی­کند خودش را نمی­دهد. مردان فرانسوی­ای که می­گویند کـ.س می­خواهند مأیوسانه به دنبال آن می­گردند.

اینطور بود که مادرِ من، کُـ.س، خودکشی کرد:

کـ.س در گران­ترین رستوران­های نیویورک غذا می­خورد. از هر لباس گران­قیمتی که دوست داشت پنج تا می­خرید. لباس­های سوزن­دوزی شده را یکی ۳۰۰ دلار می­خرید. سوار تاکسی می­شد و لیموزین کرایه می­کرد. چیزی نگذشته بود که کُـ.س ۳۰۰/۰۰۰ دلار از پس­انداز شوهرش و نیز پولی را که مادرش، کـ.س، در دو سال اخیر به او داده بود به باد داد. کـ.س هرچه بی­پول­تر می­شد، روز به روز دیوانه­وارتر ولخرجی می­کرد. او از مادرش، کـ.س، پول و جواهر می­دزدید. خیلی زود جواهراتی را هم که از مادرش، کـ.س، دزدیده بود تمام کرد. پس شروع کرد به خریدنِ جارختی­هایی که هر کدام ۵۰ دلار و جوراب­هایی که جفتی ۲۰ دلار قیمت داشتند، از بلومینگدیلز، (Bloomingdales) اینطوری می­توانست بیشتر و بیشتر ولخرجی کند.

کـ.س کَـ.سی بود که توانست با پول بادآورده دست به موفقیت­آمیزترین خودکشی بزند.

کـ.س بی هیچ پول و هیچ منبع درآمدی تنها مانده بود. آپارتمانی که کـس در سی سال اخیر در آن زندگی می­کرد داشت از او مسترد می­شد چون در سه ماهه­ی اخیر اجاره­ی خانه را نداده بود. از آنجا که رفقای او به کُـ.سی نزدیک بودند که مثل خود آنها پول و پله­ی زیادی داشت، داشت کم­کم همه­ی دوستان­اش را از دست می­داد. او هیچ­گاه برای پول درآوردن کار نکرده بود. دیگر نمی­دانست چطور می­شود در این دنیا زندگی کرد.

سوراخ خالی­اش داشت طغیان می­کرد.

کُـ.س، مادرِ کُـ.س، وقتی سی سال داشت با ازدواج با مردی ثروتمند دو میلیون برای خودش دست و پا کرده بود. دوشنبه بود که کـ.س از مادرش، کـ.س، پول خواست. کُـ.سِ مادر درخواست او را قبول نکرد. حالا کـ.س به خاطر پول چنان به خودکشی نزدیک بود که می­توانست دست به این کار بزند. پول به همین راحتی آدم را پس می­زند.

خودکشی واقعی:

روز پنج­شنبه، کـ.س لباس دریایی تازه­اش را تن کرد کـ.س لباس دیگری هم با خود برداشت، یک دامن، یک ژاکت، یک جوراب­شلواریِ نازک، یک سینه­بند، یک جعبه­ی کوچک پر از سیگار، عینک مطالعه، یک رژلبِ قرمز، یک سنجاق سر، و سه جعبه­ی پر از قرص­های رژیمی و لیبریوم که کـ.س آنها را از زمان اولین حمله­ی قلبی شوهرِ مرحوم­اش در هشت سال پیش مصرف می­کرد همه را ریخت توی یک چمدان سبز و سیاه پیچازی. کـ.س گاوصندوق فلزیِ خاکستری­رنگی را که زیر جاکفشی بود باز کرد. همه­ی کاغذها را، غیر از اسکناس­ها، اسناد فرزندخواندگیِ من، و بیمه­ی درمانی خودش را در گاوصندوق گذاشت.

کـ.س چمدان و گاوصندوق و پودلِ قهوه­ای رنگ­اش، میستافلور، را به هتل هیلتونِ نیویورک برد. وقتی هتل هیلتون نیویورک کارت اعتباری منقضی­شده­ی او را نپذیرفت، کـ.س بی سر و صدا یک چک تقلبی به آنها داد. کـ.س به پذیرش هتل هیلتون گفت معلوم نیست چند شب آنجا اقامت خواهد کرد؛ اینطوری باید در عوض، پول دو شب اضافی را هم می­داد. ظهر همان روز کـ.س پیاده به هتلِ مادرش کـ.س رفت. دسته­چک­های مادرش کـ.س را زیر و رو کرد. از همیشه سراسیمه­تر و آشفته­تر بود.

روز بعد پودل­اش را به پانسیونِ شبانه­روزیِ دکتر والبوم در خیابان ۵۱ میدان سوم برد. کـ.س به کُـ.سِ مسئولِ پذیرشِ پانسیون گفت که سه­شنبه، بعد از کریسمسی که در پیش بود، دنبال میستافلور خواهد آمد.

کـ.س هیچ چیزی نداشت هیچ کَـ.سی نداشت. کُـ.س دیگر وقت نداشت دیگر جا نداشت. اما کـ.س خودش را داشت. کـ.س در اتاق هتل همه­ی لیبریوم­هایش را خورد و مُرد.

خودکشی و خودویران­گری

اولین راهی ست که کَسی که به او ریـده شده شروع می­کند به نشان دادنِ

خشم­اش علیه آنها که بر او ریـده­اند.

مطالب مرتبط

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

لولو / نمایشنامه ای از کتی آکر

بر علیه زبان متعارف: زبان بدن

نقطه نگاه ارگـاسـم

مصاحبه با کتی آکر

برای مشاهده ی نقاشی ها بر روی هر یک از تصاویر زیر کلیک کنید

مرتبط

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

رطوبت / نمایشنامه ای از رئوف دشتی

پر از برگ، پر از پرنده/ نمایشنامه ای از رئوف دشتی

ترجمه: علیرضا محولاتی

توضیح: مقاله ای که می خوانید فصل اول کتاب «بیقراریِ امر منفی» نوشته ی ژان لوک نانسی فیلسوف فرانسوی می باشد. این فصل که عنوان «بی قراری» را بر پیشانی دارد جستاری است در باب مفهوم سلبیت در فلسفه ی هگل.

 

دریافت نسخه آکروبات 

بی قراری

تمامی کار هگل بواسطه ی آگاهی و احساس ضرورتی به منظور بنا نهادن انحنایی قاطع در ظرف ِ جهان و متعاقبا در جریان فلسفه به ادراک در آمده و مجهز می گردد. معنا دیگر خود را در التزام مذهبی ِ یک اجتماع(community) ارائه نمی کند و دانش نیز دیگر در درون تمامیتی معنادار سازماندهی نمی شود. این اجتماع است که راه را برای جامعه باز می کند – که زین پس خود را جدا از خود می شناسد – و دانش ، دانش ابژه ها و فرایندهاست که هیچ کدام از آنها به خودی خود در مقام ِ پایان نیستند. جهان خود را به مثابه ی جهان خاکستری ِ علایق، تقابل ها، ویژگی ها و ابزاریت ها مشاهده و درک می کند. لذا خود را در مقام ِ جهان ِ جدایی و درد به ادراک در می آورد، جهانی که تاریخش مملو از سنگدلیهای پی در پی است و آگاهی آن آگاهی از یک دلواپسی بنیادی ست. این جهان از هر حیث همان جهان بیرون بودگی (exteriority) است که زندگی ، خود را از آن کنار کشیده و راه را برای یک جابجایی ِ بی پایان از دوره ای به دوره ی دیگر باز می کند؛ نه قادر به پایایی ست و نه در نوعی همسانی ِ معنا جمع می شود. این جابجایی دیگر هرگز قادر نیست تا حرکت ِ یک استعلا که آن را به سمت یک دلالت متعالی می کشاند ، به دست آورد. امکان ِ یک ” مرگ که هیچ دلالت درونی بر نمی تابد” را باز شناسی می کند، به دیگر سخن امکان مرگ خود ِ دلالت. امر استعلایی – که فراسوی ناب بودن و سادگی اش پرورش یافته  – خود را تهی از انتزاع پشت سر گذاشته است. کسانی که  منفعلانه ادعای نگاه داشتن مقام و منزلت آن را دارند بی شک در احساساتی گری (sentimentality) و تعصب (fanaticism) ِ رفتار متظاهرانه از دستش خواهند داد چرا که بر آنند تا امر مطلق را اینجا و اکنون در مقام فرضی مسلم بنیان نهند .

یک سلبیتِ (negativity) مطلق از امر مطلق ظاهرا تمامی تجربه ی این جهان و آگاهی آن از خود را شکل می دهد. با این حال، این مقوله عبارت از تجربه ی جهان و آگاهی آن است : این تجربه و این خود آگاهی دیگر نمی توانند بیشتر از آنچه که فرد می توانست “از زمان [خود شخص] فراتر برود” – از این جهان کنار بکشد. این یک نوع آسوده خاطری ِ دهشتناک نیست، و هیچ ارجحیتی برای بینوایی قائل نیست. با تمامی این احوال جهان نیازمند حقیقت و نه تسلی است. جهان باید خود را در تجربه ی دشوار خویش و در بیقراری اش باز یابد  و نه در تسلی گفتمانهای روشنگری که کاری از پیش نمی برند جز انباشت دلایلی بیش بر بینوایی اش. با این حال “یافتن خود آن (یعنی یافتن جهان توسط خود آن)” به هیچ عنوان مبتنی بر پیش انگاشتن یک روح، یک ارزش و یک همسانی که به شکلی ساده و موقت تحت الشعاع قرار می گیرند، نیست. “خود”(self) نمی تواند مقدم بر “خودش” (itself) باشد، چرا که “خود” دقیقا شکل و حرکت ِ یک رابطه با “خود ” است . فرم و حرکتِ نوعی “رفتن” به خود و گونه ای “آمدن” به درون خود  است. این جهان نه تنها دارای نوعی آگاهی از جدایی ست، که در همین جدایی است که جهان دارای آگاهی از خودش  و تجربه ی این آگاهی می شود.

با این حال به بیانی دقیق تر می توان گفت به این خاطر است که جهان خودش را به مثابه ی  جهان ِ جدایی که تجربه اش شکل خود را می پذیرد، در خود حمل می کند. این شکل مربوط به همان ” رابطه” و ” حرکت” می شود. “خود” به معنای ِ “پیوند دادن خویش به خویش ” است: رابطه ای ست که شروط ِ آن مشخص نیست و جهان ِ جدایی، آن جهانی ست که در آن شروط ِ یک رابطه ی معنایی – شروطی همچون “طبیعت” ، ” خدایگان” و یا ” اجتماع“  - دیگر مشخص نیستند.

هگل به تفکر در این باب می پردازد که چطور شناخت تیره و تار، در اثنایی که جهان خودش را متحمل می شود، شناختِ ِ خود در مقام رابطه ای نامعلوم – و یا رابطه ای بیکران – است: لذا چگونه ، آنچه (یا آن کسی که) او نام سوژه را بر آن می نهد در این رابطه متجلی می گردد و اینکه چطور همان سوژه خودش را بنا کرده و در همان بُعد و بنابر منطق نفی ِ “امر داده شده” به کلی رهایی می بخشد.   

سوژه ی هگلی را نباید با سوبژکتیویته به عنوان ِ یک عاملیت (agency) تک افتاده و یک سویه به منظور ترکیب بازنمایی ها- و نه حتی با سوبژکتیویته به مثابه ی درونی بودن(interiority) انحصاری ِ یک شخصیت- اشتباه گرفت. هر کدام از اینها می تواند دقایقی (moments) باشد در میان دیگران ِ سوژه. با این حال خود سوژه از این دست نیست. در یک کلام: سوژه ی هگلی تمامی ِ خود به خویشتن (self all to itself) نیست. برعکس، اساسا - آنچه (یا آنکه) تمامی جوهر را حل می کند -  هر نمونه ای که تاکنون ارائه شده ، که اول یا آخر، بنیانگذار یا پایانی فرض شود، قادر است در خود قرار گرفته و در اربابیت و یا بندگی اش لذتی مدام را تجربه کند. خواننده ی هگلی که قادر به درک این مقوله نباشد، قادر به فهم هیچ چیز دیگری نیست: او به شکلی خرافاتی، مفهومی ایدئولوژیک از “سوژه” را پیش انگاشته است – مفهومی که غیرفلسفی، فردگرایانه، اگوئیستی و “لیبرال” است – و یا مفهومی که دست کمی از ایدئولوژیک ، “کمونیستی “، ناسیونالیستی و یا امپریالیستی بودن ندارد.    

سوژه عبارت از همان چیزی ست که  انجام می دهد، یعنی عملکردِ آن ، و عمل ِ آن، تجربه ی آگاهی ِ امر سلبی از جوهر است، به مثابه ی تجربه و آگاهی ِ انضمامی از تاریخ مدرن جهان – که بعلاوه گذار ِ جهان است از طریق ِ سلبیت ِ خویش: از دست رفتن ارجاعات و به طور کلی ترتیب ِ یک “کیهان” (cosmos , mundus).  بدین وسیله در معنایی جدید عبارت است از جهان-شدن (becoming-world). درون ماندگار و بیکران می شود. این جهان تنها این جهان است؛ هیچ معنای دیگری ندارد و بدین طریق است که جهان ِ تاریخِ –جهان ( the-history-of-the-world) است ( تاریخ به مثابه ی حرکت ِسلبیت معنا می یابد، با این حال تا آنرا به پایان نرساند، معنایی ندارد). به طور همزمان- و این همان زمان است، وجود ِ انضمامی ِ سلبیت– این جهان، قلمرو امر کرانمند ، در خودش کار بیکران ِ سلبیت را پناه داده و افشاء می کند که در حقیقت عبارت است از بیقراری ِ معنا (یا تا آنجایی که به “مفهوم” مربوط است، آنگونه که هگل نام گذاری اش می کند: بیقراری ِ تصورِ خویشتن (conceiving-itself)، ادراک خویشتن (grasping-itself) و پیوند دادن- خویشتن- به – خود (relating-itself-to- self) – که در آلمانی begreifen به معنای “فهمیدن”، “چیزی را گرفتن” و یا ” درک کردن” است). بدین طریق است که ، در بیقراری درون ماندگاری، روح جهان، می شود. نه در جستجوی خویشتن است ( گویی برای خود پایانی بیرونی بوده است) و نه خودش را می یابد (گویی چیزی اینجا یا آنجا بوده است)، و در عین حال خود را به دست می آورد: بیقراری ِ زنده ی تاثیر گذاری ِ انضمامی خویش است.

روح یک موجود ساکن نیست که برعکس موجودی کاملا بیقرار (unruhig: ” دچار دردسر” ، ” التهابی” ” بیقرار” ) ، فعالیت ناب، سلب کننده و یا ایدئالیته ی هر دسته بندی ثابت ِ فهم (intellect) انتزاع کننده؛ و نه به شکل انتزاعی ساده که در ساده بودن خود، همزمان متمایز کننده ی خویش از خویش است؛ نه ماهیتی که تاکنون تمام شده و پیش از تجلی ِ خود کامل شده باشد، در حالی که خودش را در پس ظواهر خود پنهان می کند بل ماهیتی ست که به راستی تنها به واسطه ی اشکال معین ِ تجلی-خود (self-manifestation)   واقعیت دارد. [فلسفه ی ذهن]

این جهان ِ حرکت، تغییر، جابجایی و بیقراری، این جهان که قاعدتا و به شکلی ساختاری بیرون خویش ایستاده است، این جهان که طبیعت در آن زیست نمی کند که از خودش به درون کار و تاریخ قدم می گذارد، این جهان که امر الهی در آن زیست نمی کند که خود را ورای تمامی پیکره هایش تخلیه می کند – این جهان به سمت هیچ پایان یا نتیجه ای به جز خودش حرکت نمی کند، و حتی به سمت یک مکیدن مجدد یا تصعید بیرونی بودن خویش نمی رود. با این حال بدان معنا نیست که این حقیقت بی رحم جایگاه های ساده ی وجود است: در آن صورت، بیقراری ِ آگاهی، خود بُعدی از تجربه اش نبود- و یا به تعبیری دقیق تر، نه تجربه وجود داشت و نه تفکر. بیقراری، خود پیش از این در کار و در مخاطره به تفکر در می آید.

بر این اساس جهان یک نتیجه ی ساده نیست -  حتی نتیجه ای هم ندارد. جهانی ست که خود به حرکت خودش منجر می شود و تفکر ِ این حقیقتِ خود آن، خودش(خود جهان) است که متناوبا عبارتست از یک حرکت و یک بیقراری – تا حدی که در حقیقت بیقراری ِ خویش است، برای خویش، و در باب خویش نا آرام است؛ و این بدان خاطر است که خودش را به عنوان دیگری ، و تا بینهایت در دیگری ، متجلی می کند. بنابراین تفکر هگل مبدل به فلسفه ای می شود که خودش را دچار دگردیسی می کند و ، به دنبال هگل، عملکردها و گفتمان فلسفه هرگز به شکلی صریح دگرگون ساختن خود را در بیرون خود و/یا بازگشت به درون خود متوقف نکرده اند، و هرگز از تکرار و خلق دوباره ی خود حتی تا حد متهم کردن و برانگیختن خود باز نایستاده اند.

تجربیات سخت، بینوایی، بیقراری و وظیفه ی تفکر: هگل گواه ورود جهان به درون تاریخی ست که در آن مساله تنها بر سر تغییر شکل، و جایگزینی بینش و نظمی با بینش و نظمی دیگر نیست بلکه نقطه تنها – چه در ارتباط با بینش و چه در ارتباط با نظم – مربوط به دگردیسی است. بنابراین این یک نقطه نیست؛ گذار است، سلبیتی که در آن لبه ی برنده ی معنا (sense) به تجربه مسلح می گردد چونان که گویی پیش از این هرگز اینگونه نبوده است.

از زمان هگل تاکنون، نفوذ در درون این سلبیت متوقف نشده است؛ و زمانه ی خود هگل، به همراه فلسفه اش، به ترتیب پشت سر رها شده اند. به معنایی خاص، دیگر نمی توان از میان آنها دلالتی آماده و در دسترس را دستچین کرد. به همین خاطر است که در اینجا ادعای “باز گرداندن” فلسفه ی هگل را نداریم، و حتی  تفسیری از “هگلی بودن ” هم ارائه نمی دهیم : به خوانش هگل می پردازیم و یا در موردش به گونه ای تفکر می کنیم که گویی تاکنون برای ما بازخوانی شده و مورد تفکر قرار گرفته است، چنان که گویی در تفکر رها شده است. با این حال اولین مقوله ای که هگل برای تفکر ارائه می دهد این است که معنا هرگز نه ارائه می شود و نه به شکلی آماده در دسترس قرار می گیرد، مساله بر سر مهیا کردن خویشتن برای معناست و این مهیا کردن  “آزادی” خوانده می شود.

مجموعه شعرهای ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸

برای دانلود کتاب اینجا کلیک کنید

.

فهرست

*—————-*

۱/ آزمایش ادرار

۲/ الکل صنعتی

۳/ شهروند

۴/ آخرین نوار کراپ

۵/ آموزش آشپزی

۶/ پاساژ ۱

۷/ ماتحت

۸/ OVERDOSE

9. میخ

۱۰/ تصلیب

۱۱/ پاساژ ۲

۱۲/ عشقال

۱۳/ شیشه ترشی

۱۴/ وای او نخود نبود، او خودش بود

۱۵/ سرخ تر از شعر

۱۶/ محاکات

۱۷/ سفید

موخره

سیاستِ شعر

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

لینک به وبگاه بابک سلیمی زاده

دوستان و همراهان مایند موتور

همانطور که می دانید چندی پیش سایت مایند موتور برای سومین بار ف.ی.ل.ت.ر شد؛ و به همین دلیل از دسترس بسیاری از خوانندگانش خارج گشت. بازسازی و اضافه کردن آدرس جدید مستلزم مدت زمانی بود که پیچیده گویی های «کارشناسان امر» در شرکت مربوطه نیز بر این زمان افزود. این بار به لطف جمعی از دوستان، مایند موتور روی دامین mindmotor.net نیز قابل دسترس خواهد بود. آن دسته از مخاطبان که همچون خود ما توانایی دسترسی به دامین قبلی را ندارند می توانند از دامین جدید استفاده کنند و آن را به دوستان خود معرفی نمایند.

سردبیر

]]> http://www.mindmotor.net/Mind/?feed=rss2&p=1833 http://www.mindmotor.net/Mind/?p=1829 http://www.mindmotor.net/Mind/?p=1829#comments Sun, 06 Jun 2010 05:16:39 +0000 admin http://www.mindmotor.net/Mind/?p=1829  

مصاحبه­ای با ژان-شارل ژَمبون و ناتالی منیان

ترجمه­ی سمانه مرادیانی

دریافت نسخه آکروبات

یادداشت. این مصاحبه­ی کوتاه اولین بار در مجله­ی هفتگی گـی در پاریس منتشر گردید: هفته­نامه­ی گـیِ رنگارنگ شماره­ی ۵۲۳ (آگوست ۱۹۹۲). ترجمه­ی انگلیسیِ آن در سال ۱۹۹۳ چاپ شد. مترجم انگلیسی، ژوزف-آنتون فرناندز قطعه­ی ضمیمه­ای با عنوانِ «فلیکس گتاری: به سوی برآشوبندگیِ کوئیر» در ادامه­ی مصاحبه­ی گتاری آورد که در آن – در کنار توصیفِ تجربه­های خودش در زمینه­ی فعالیتِ فرهنگیِ کوئیر – از نظریه­ی ترنسورسالیستِ (گذارِ اُریب و متقاطع از نظریه­های خطّیِ قبلیtransversalist: ) گتاری در مورد سوبژکتیویته استفاده میکند تا از طرفی هدف سست روانکاوی را در شکست­خورده جلوه دادن ابداعِ هویّتِ کوئیر زیر سؤال ببرد و از طرف دیگر این نظر را اظهار کند که عملِ خوانشِ کوئیرِ مبتنی بر اصول برآشوبنده چگونه خواهد بود.گتاری در اینجا شکل­گیری هویّت برآشوبنده­ای چون هویت کوئیر را روند رهایی بخشی در مصاف با هویّت­های از پیش­داده­شده و تحمیل­شده از سوی سیستم و جامعه­ی مسلط میداند.

به سوی چشم­انداز جدیدی بر هویّت

ژان و ناتالی. تو دم از سوژگی­ (سوبژکتیویته) می­زنی که ترم مهمی در اندیشه­ات است، چیزی که می­گویی موجب بدفهمی­هایی شده­است. چرا؟

فلیکس. این روزها از طریق ابزارهای گوناگون، مثل رسانه­های جمعی و رفتارِ یکسان­سازی­شده، تلاش ­می­شود که سوبژکتیویته درمان و نرمال­سازی گردد. سوبژکتیویته عبارت است از در ارتباط بودن با دیگری، با نوگرایی و با آفرینندگی، و در آنِ واحد قرارداشتن در یک آستانه­ی مرگ­زا و هراس­ناکِ بی­معنایی. ما با سوژگی­ای طرف نیستیم که از قبل داده­شده، سازگارسازی­شده و بسته­بندی­شده باشد؛ بلکه بر آن داشته شده­ایم که آن را تولید کنیم. با قرارگرفتن در معرض شرایطی که در زندگی روزمره دائماً با آنها مواجه می­شویم درمی­یابیم که چه باید کرد، چه کاری از دست بر می­آید و کلیدِ این عمل، زیر سؤال بردنِ مسلم­دانستنِ غایت­ها و منتهادرجات است. این دقیقاً نقطه­مقابلِ متمسک شدن به بودنی ست که از قبل موجود است و از قبل شکل­داده­شده است، چرا که [از این دید] بودن پیش از هرگونه شدن، رخداد و تولیدی ست.

کلِ سوبژکتیویته­ی مسلط [به این هدف] پی­ریزی شده تا مانع شکل­گیری سوبژکتیویته­ی بدیلی شود که من آن را برآشوبنده می­نامم، سوژه­ای درگیرِ برهم­کنش و فعل و انفعالی میان تعقید و آشوب. همه تمهیدی اندیشیده شده­است تا آنچه را که میتواند این سوبژکتیویته­ی مسلط را تخریب کند، از لحظه­ی ایجادِ آن و ورودش به جهان امحا و نابود سازد. اینها چیزهایی هستند که جهانِ به بلوغ رسیده، جهانِ همـجنســگرای در حال ظهور، و شدن همـجنســگرا با آنها به خوبی فهمیده است.

ژان و ناتالی. این مسأله­ی شدن را چطور تعریف میکنید؟ مسأله­ی شدن چطور میتواند با مسأله­ی همـجنـسگرایی مرتبط باشد؟

فلیکس. در قضیه­ی شدن پارادوکسی هست که به زمان مربوط میشود. مسأله­ی شدن امری مربوط به دیدگاه پیشرونده نسبت به تاریخ نیست، بلکه امری ست مربوط به دیدنِ اینکه چطور [خودِ] این مسأله­سازیِ شدن اتفاق می­افتد. از یک دیدگاه روان-جنسـی و روانکاوانه، همـجنســگرایی حاصل یک توقف و تثبیت­شدگیِ پیشا-ادیپی و پیشا-تناسـلی ست، همـجنسـگرایی همواره پیشا-چیزی است. چنانکه انگار همواره در انتظار تناسلیتِ اندامیِ تمام عیاری به سر میبریم: پذیرش تمام عیارِ اختگی. این آوا برای همه­ی ما آشنا ست! من به نوبه­ی خود فکر می­کنم برای دست یافتن به ابعاد هستی­شناختی­ای که همـجنســگرایی آنها را زیر سؤال برده­است، بایستی از این دیدگاه پیشرونده به تاریخ دست بکشیم. عملاً گریز از جهان استدلال­گریِ ساختاریافته به واسطه­ی قطب­های مردانه-زنانه، ابژه-سوژه و امثال آنها ممکن است. می­توان دُم به تله­ی این جهان نداد، جهانی که مجموعه­ای از مقولات دوگانه­ای ست که ابژه­ی استعلایی برای همیشه چون ماری بر آنها چنبره زده­است. گریزهایی ممکن اند که دسترسی به آنچه را که من یک ارتباط عمیق و وجودی می نامم میسر می سازند. یک رابطه ی درونماندگاری که دیگر یک قبل، یک بعد، یک سیاه، یک سفید، یک مذکر، و یک مونث را مفروض نمی­گیرد. ما در اینجا با یک نقطه­ی تبلور (تبدیل بخارِ هستیِ انتزاعی به ماده­ی هویّتِ عینی) سرو کار داریم، نقطه­ی تلاقی هستی که یک انتزاع محض و یک ایده­ی محض است، اما در عین حال در یک رابطه با موزیک و با گوشت، جسمیت پیدا کرده است، در آنچه من آنرا دقیقا یک شدن می­نامم. این پیداییِ شدن با یک پراکسیس پیوند خورده است. یا بهتر است بگویم حتی اگر بخواهیم همـجنسـگرا باشیم، قبل از همـجنسـگرا بودن باید همـجنسـگرا بشویم، و خودمان را هـمجنسـگرا بکنیم. در اینجا ایده­ی ما یک پراکسیس وجودیِ همجـنسـگرایی است، حتی اگر این ایده در نهایت پای مبتذل ترین زناشوئی همـجنسـگرایانه را پیش بکشد، همان زناشویی همـجنسگـرایانه­ای که به جهان مسلط دال­ها بازمی­پیوندد. نمی­توان ساختِ خُرد-قلمروهایی را نادیده گرفت که ما همواره در آنها عزلت میگزینیم تا شدن را تجربه کرده و احساس کنیم که به رسمیت شناخته شده­ایم. این چشم­اندازی بر هویّت است که معنایی ندارد مگر خطِ بطلان کشیدن بر دیگرِ هویّت­ها. باید به یک پلورالیسمِ هستی­شناختی بازگردیم که به ما اجازه میدهد همـجنسـگرا شویم، اما نه فقط در یک رابطه­ی مربوط به سکـسـوآلیته، چراکه این [همـجنسـگرا شدن] سـکـسـوآلیته را به ارتباطِ با دیگری، با کیهان و با ابعادِ چندجانبه میکشاند. در غیر این صورت، در چشم­انداز تقلیل­گرایانه­ی جامعه­ی مسلط فرومی­لغزیدیم که به هیچ رقم نفعی و جذابیتی برای امثال من ندارد.

همواره جریانی مضاعف و در دو جهت در کار است، جریان دوگانه­ی مهر اختتام زدن (بستنِ پرونده­ی چیزی) و گشایش، از سویی جریان انفجار و از سویی دیگر ازهم­پاشیدنِ مختصاتی که رهایی از قیدوبندها، دیوانگی و به­هم­ریختگی و اختلال را در معرض خطر قرار میدهد [به لفّ و نشرِ نامرتبِ این جمله توجه کنید]. این، بخشی ست از خرده-سیاستی که مختصِ هر گروهِ اپوزیسیونی ست، گروهی که قلمروهای­اش وابسته به آن چیزی هستند که در بیرون وجود دارد، همان چیزی که ما نامش را کلان­سیاست میگذاریم – هر دوی اینها با هم سوبژکتیویته­ای را که از آن حرف زدم به دردسر میاندازند.

ژان و ناتالی. در دهه­های شصت و هفتاد اشاراتی به بینش و مفهومِ هویت شد. نظر تو راجع به این بحث­ها و اشارات مذکور چیست؟

فلیکس. ما باید از یک منطق چند بنیان و چند پهلو آغاز کنیم، و آن بینش و مفهومِ هویت را بپذیریم که من آن را قلمروی وجودی می­نامم، چون که ما نمی­توانیم بیرون از بدن­هایمان، و بیرون از دوستانمان، که یک جور حلقه­ی انسانی اند زندگی کنیم. و در آنِ واحد، داریم از این موقعیت [موقعیتِ هویت­یابی] بیرون می­جهیم و میزنیم به چاک. آنچه اینجا باید مورد توجه قرار گبرد یکی از شرایطی ست که پذیرشِ دیگری (other) و پذیرشِ یک پلورالیسم سوبژکتیو را ممکن میکند. این صرفاً مسأله­ی تسامح نشان دادن در برابر گروه دیگر، قومیتِ دیگر و جنس دیگر نیست، بلکه مسأله­ی میل به اختلافِ عقیده، دیگری­بودگی و تفاوت هم هست. پذیرشِ دیگری­بودگی پرسشی ست که آنقدرها به حق نمی­پردازد که به میل مربوط میشود. این پذیرش دقیقاً در شرایطی ممکن است که چندگانگیِ درون خودِ فرد را مسلم بگیریم.

ژان و ناتالی. فلیکس گتاری که « به این ترتیب میخواهد ملال و انفعال فراگیر و همگانی را متوقف کند و جلوی آن را بگیرد»، هیچ­گاه توقف نمی­کند، از یک کتاب به کتاب دیگر جهانی را پیش چشم ما تصویر میکند که پر است از اعمال اجتماعیِ نو، اَعمال زیباشناختیِ نو، اَعمال نو و بدیعِ خود (self) در ارتباطش با دیگری، با بیگانه، و با امر بیگانه.

مرتبط

ـــــــــــــــــــــــ

سرمایه داری: هذیانی بسیار بخصوص / مصاحبه با دلوز و گتاری

بسوی آزادی/ دلوز و گتاری